136 jaar Javaanse immigratie: herdenken, erkennen en bouwen aan de toekomst

“De koloniale verslagen noemen geen namen. Daarin staan alleen mannen en vrouwen. Deze mensen hebben geen graf dat wij kennen. Herdenken betekent dus dat wij hun die waardigheid alsnog teruggeven.” Met deze woorden stond voorzitter van De Nationale Assemblée (DNA), dr. h. c. ir. Michael A. Adhin, stil bij de betekenis van de Javaanse immigratie tijdens het symposium “136 jaar Jawa Suriname: De doorwerking van de contractarbeid – welzijn, rechten, cultuur en de toekomst van onze gemeenschap”. Het symposium vond plaats op donderdag 6 augustus 2026 in Sana Budaya en werd georganiseerd door de Vereniging Herdenking Javaanse Immigratie (VHJI).

Op 9 augustus 1890 arriveerden de eerste 94 Javaanse contractarbeiders in Suriname. Zij kwamen met vrijwel niets, maar bouwden in de loop der jaren een gemeenschap op met een rijke en herkenbare culturele identiteit. “Zelfs hun eerste gamelan maakten zij zelf, uit weggegooide olievaten”, benadrukte DNA-voorzitter Adhin. Voor hem vormt dit een krachtig voorbeeld van de veerkracht, creativiteit en het doorzettingsvermogen van de Javaanse gemeenschap. Parlements-voorzitter Adhin nam als panellid deel aan het symposium en reflecteerde op de doorwerking van de contractarbeid in het heden. Hoewel de contractarbeid tot het verleden behoort, blijven vraagstukken rond welzijn, sociaaleconomische kansen, rechten, culturele identiteit en maatschappelijke participatie actueel.

“Zij hebben nooit gestreden voor nieuwe of betere voorwaarden. Zij vroegen alleen dat hun eigen contract werd nageleefd. Ze vroegen om de rechtsstaat. De contractvoorwaarden zijn echter ook niet nageleefd. Dit alles is nader onderzoek waard”, stelde de parlementsvoorzitter.

In zijn inleiding trok Adhin tevens enkele lessen uit de geschiedenis van de Javaanse gemeenschap en de rol van de volksvertegenwoordiging. Hij wees erop dat vóór 1948 slechts 62 Javanen deelname aan de stemming. Volgens hem onderstreept dit het belang van drie blijvende opdrachten: controleer, bescherm levens en maak wetgeving. Daarnaast benadrukte hij dat herdenken duurzaam moet worden gemaakt, zodat de geschiedenis niet alleen wordt herinnerd, maar ook wordt doorgegeven aan toekomstige generaties.

“Om te weten waar je naartoe gaat, moet je weten waar je vandaan komt”, aldus VHJI-voorzitter Elwin Atmodimedjo. Vanuit die gedachte werd benadrukt dat herdenken meer is dan terugkijken. Het betekent ook erkennen wat generaties hebben doorgemaakt, hun ervaringen een plaats geven en daaruit lessen trekken voor de toekomst.

“De conclusie is duidelijk, de geschiedenis van de Javaan in Suriname gaat niet alleen over immigratie. Zij omvat ook een geschiedenis van systematische onderdrukking en uitbuiting. De voorouders hebben deze periode met een ongekende beheersing doorstaan, gedreven door wijsheid, geduld en doorzettingsvermogen. Dat geduld was geen teken van zwakte, maar een vorm van bittere overleving binnen een onrechtvaardig systeem”. Dat stelde het DNA-lid, dr.  Marciano Dasai, die eveneens als panellid deelnam aan de discussie.

Tijdens de discussie richtten zowel het panel als het aanwezige publiek de blik nadrukkelijk op de toekomst. De vraag is niet alleen hoe het verleden wordt herdacht, maar ook hoe komende generaties hun plaats in de Surinaamse samenleving kunnen vormgeven. Onderwijs, economische zelfstandigheid, maatschappelijke participatie en het behoud van cultureel erfgoed kwamen daarbij naar voren als belangrijke aandachtspunten.

De toekomst van de Javaanse gemeenschap vraagt om ruimte voor ontwikkeling, zonder de historische wortels en culturele identiteit uit het oog te verliezen. De herdenking van 136 jaar Javaanse immigratie is daarmee meer dan een terugblik op een historisch hoofdstuk. Zij vormt ook een oproep om de geschiedenis te blijven onderzoeken, de bijdrage van de Javaanse gemeenschap aan Suriname te erkennen en de lessen uit het verleden bewust mee te nemen naar de toekomst. Vanuit het publiek nam het DNA-lid Annie Sadi deel aan de discussie.